• Rosie

Ücretsiz Staj Suç Olmalı



8 yıllık yüksek öğrenim hayatı boyunca sayısız ücretsiz staj yapmış biri olarak yazıyorum. Ücretsiz staj suç olmalı!


Evet, bazı stajlar gerçekten sana birçok şey öğretebiliyor. Ve eğer üniversiteden mezun olmuşsan, iş bulurken diplomanın maalesef ki çok bir önemi olmuyor. Çoğu yer senden tecrübe istiyor. Bu senaryo herkese tanıdık geliyordur diye düşünüyorum.


Ben de çoğu öğrenci gibi o tecrübe açığını CV’mde sıraladığım birçok stajla kapamaya çalıştım. Benim staj yaptığım hiçbir yer bana büyük çaplı bir bilgi birikimi sağlamadı. Bir devlet kurumunda yaptığım staj bana sadece resmi giyinmeyi ve devlet kurumlarının sıkıcılığını göstermişken, kar amacı gütmeyen kurumlarda yaptığım stajlar beni kağıtta gördüğüm bilgiyi bilgisayara aktarma ve beni toplantıdan toplantıya taşıma dışında bana hiçbir şey kazandırmadı. Hiç kusura bakmasınlar...


Bu stajlardan çok bir kazancım olmamasına rağmen staj yapmaya devam ettim. Ta ki kendi başıma yaşamaya başlayıp, kendi kiramı, faturalarımı ödeme zorunluluğuyla karşılaşana kadar. O zaman anladım ki, staj aslında maddi olarak avantajlı insanların yapabileceği bir şey. Bunu fark ettiğim yer de Türkiye değil, Amerika oldu.


Türkiye’de okurken birkaç yerden aylık gelirim vardı (burslar da dahil). O yüzden yurtta yaşamama rağmen, tek sorumluluğum derslere girip, ders çıkışları ya odamda ya da Hacettepe BAM’da takılmaktı (BAMcılar bu rutini bilir :)) Türkiye’nin sosyal ve aile yapısı biraz farklı olduğundan (genelde gençler okurken aileleriyle yaşadıkları için ya da onlardan maddi destek aldıkları için) yaşayabilmek için çoğu zaman tam zamanlı çalışmak gibi bir zorunluluk doğmuyor. Fakat bu sistem Amerika’da çok farklı.


Amerika’da da ailesi tarafından desteklenen öğrenciler çok tabii ki. Fakat, burada 18 yaşından sonra gençlerin en az yarı zamanlı çalışıp kendi masraflarının birazını ya da tamamını karşılamaları beklentisi oluyor. Özellikle benim gibi uluslararası bir öğrenciysen ve aile desteğin yoksa, çalışarak okumak zorunda kalıyorsun. Bu yüzden ben de Amerika’da yüksek lisansımı yaparken aynı zamanda bazen yarı zamanlı, bazen tam zamanlı olarak çalıştım. Okul için aldığım kredi bana yardımcı oldu ama kiramı ve faturalarımı ödemeye yetecek bir miktar olmadı bu hiçbir zaman.


Öncelikle söylemeliyim ki, aranızda bilenler de vardır eminim, çalışarak okumak dünyanın en zor şeylerinden biri. Çünkü, çalışmak da okumak da çok enerji ve zaman gerektiriyor. Herkes işten geldikten sonra ayaklarını uzatıp Netflix moduna geçebilirken, eğer öğrenciysen senin masana oturup ödev tamamlama peşine düşmen gerekiyor.


Şimdi bu temponun üstüne bir de ücretsiz stajı düşünün…


Özellikle mezuniyet yaklaştıkça, ister istemez nasıl iş bulacağım korkusu içini sarıyor… Benim de böyle korktuğum ve okulda hiç teknik, işime yarayacak bir şey öğrenmediğimi düşündüğüm dönemde hem çalışıp, hem okuyup, hem de staj yaptığım bir zaman dilimi oldu. Şimdi düşününce her şeyi aynı anda yaptığım için deli olduğumu düşünüyorum…


Şimdi bu durumun matematiğine geçip durumun vehametine bakalım:


  • Yarı zamanlı iş haftada 25-30 saat

  • Staj haftada 15-20 saat,

  • Haftada 2 derse gitmek 6 saat

Yani Amerika’da tam zamanlı çalışmak haftada 40 saatken (genelde günde 8 saate denk geliyor), ben 50-60 saat arasında çalışıyordum. Bunun üzerine her hafta saatler gerektiren ödevler ve okumaları da üzerine eklersek, benim bir dönem insan gibi değil de köle gibi yaşadığımı söyleyebiliriz sanırım.


Sonra stajı bıraktım… Bir daha staj da aramadım. Çünkü robot gibi yaşamaktan ve kendime hiç zaman ayıramamaktan çok sıkılmıştım. Bu sebepten iş bulmam Türkiye standartlarına göre kısa ama Amerika standartlarına göre uzun bir zamanımı aldı. Çünkü CV’mdeki en güncel stajım mezuniyetimden neredeyse 2 yıl öncesinde tamamlanmıştı.



Kısacası, Türkiye’de okurken kendimi geçindirebildiğim ve çalışmadığım için zamanımı staja verebildiğim için çok şanslıydım. Fakat göz önünde bulundurulması gereken şey, herkesin bu kadar şanslı olmadığı. Ve ben Türkiye'deki eğitim hayatımla Amerika'daki eğitim hayatımı karşılaştırdığım zaman bunu açıkça gördüm.


Fakat bu Türkiye'de bu zorlukların olmadığı anlamına gelmiyor. Düşün bir... Okula giden insanlar bazen burs alamıyor. Bazen öğrenciler bizim alışkın olduğumuz genç insanların aksine çocuklu anneler ve babalar olabiliyor. Bazen bir öğrenci okurken ailesine maddi olarak bakmak zorunda olduğu için çalışmak zorunda kalabiliyor… Daha bu tarz örnekler çok kolay bir şekilde arttırılabilir.


Staja emek veriliyor. Giderken yolda geçirdiğiniz zaman, yola verdiğiniz para, stajda geçirdiğiniz zaman vs. toplandığı zaman, bedavaya ayak işleri yapmak hiç mantıklı gelmiyor. Ayrıca zaten sürekli çalıştığın için bedavaya iş yapmaya vaktin yoksa ne yapacaksın?

Son olarak, bir örnek vererek bu yazıyı bitirmek istiyorum. Bir gün, Birleşmiş Milletler’in staj imkanları olduğunu görünce heyecanlanıp internet sitelerine baktım. Fakat stajın ücretsiz olmasının yanında, BM hem öğrencinin New York’a uçuş parasını, orada 3 ay konaklamasını ve her türlü masrafını kendisinin karşılamasının zorunlu olduğunu yazmıştı.


Bu dünyada varlıklı bir aileden gelmeyen kaç kişi bu masrafları karşılayabilir? Demek ki, büyük ve başarılı kurumlarda staj yapmak herkesin yapabileceği bir şey değilken, normal yerlerde ücretsiz staj yapmak da ondan pek farklı değil. Böyle bir dünyada, eşitlikten bahsedilebilir mi?


O yüzden diyorum... Ücretsiz staj suç olsun!